Riluzol, Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) veya Motor Nöron Hastalığı (MND) hastalarının tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Riluzol, ALS/MND için bir tedavi değildir, ancak hayatta kalma süresini veya trakeostomiye kadar geçen süreyi uzatabilir. Üç dozaj formu mevcuttur: tablet, oral süspansiyon ve ince film formu.
Tablet formu olan Rilutek, ABD’de 1995 yılında Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Avrupa’da ise 1996 yılında Avrupa İlaç Ajansı (EMA) tarafından onaylanmıştır.
Tablet yutma güçlüğü çeken ALS/MND hastaları için tasarlanmış oral süspansiyon formu Tiglutik veya Teglutik, şu anda ABD, Kanada, Avrupa, İsrail, Avustralya, Brezilya, Japonya ve Çin dahil olmak üzere birçok ülkede onaylanmıştır.
İnce film formu ABD’de (ticari adı Exservan) ve İngiltere ile AB’de (ticari adı Emylif) mevcuttur.
Önerilen Etki Mekanizması
Nöronlar, kimyasal sinyallerin (nörotransmitterlerin) çok daha hızlı iletilerek nöronlar arasında verimli iletişimi sağlayan elektrik sinyallerine dönüştürülmesini sağlayan hassas bir şekilde düzenlenmiş bir sisteme sahiptir. Bu mekanizma, insan beyninin doğru çalışması için olmazsa olmazdır ve merkezi sinir sistemindeki en büyük nöronlar arasında yer alan motor nöronlar için özellikle önemlidir.
ALS/MND, motor nöronların ilerleyici ve seçici ölümüyle karakterizedir ve nedenleri çoğunlukla bilinmemektedir. Bu süreçte rol oynadığı düşünülen mekanizmalardan biri, nöronların glutamat adı verilen bir nörotransmitterin aşırı seviyelerine maruz kalmasıyla oluşan ve düzensiz nöronal aktivasyona neden olan eksitotoksisitedir (aşırı uyarılma). Bu durum, nöron hasarına ve nihayetinde ölüme yol açabilir.
Riluzol, ALS/MND tedavisi için onaylanan ilk bileşiktir. Riluzol’ün etki mekanizması tam olarak anlaşılmamıştır; ancak ALS/MND’de eksitotoksisiteye yol açan aşırı glutamat salınımını engellediği düşünülmektedir.
Dikkat çekici bir nokta, ALS/MND’li kişilerde benzer etki mekanizmasına sahip bileşiklerle yapılan diğer klinik deneylerin başarısızlıkla sonuçlanmış olmasıdır. Bu nedenle, riluzolün etkisinin nörotransmisyonun diğer yönlerine veya hatta ALS/MND ile bağlantılı diğer moleküler mekanizmalara da yayılabileceği hipotezi öne sürülmüştür. Bu hipotezler şu anda araştırılmaktadır.
Klinik Araştırmalar
Riluzol, ALS/MND ile yaşayan (PALS) toplam 1.114 kişinin katıldığı iki uluslararası klinik araştırmaya dayanarak onaylandı.
İlk çalışmada, 155 PALS hastası 12 ay boyunca günde 100 mg riluzol veya plasebo ile tedavi edildi. Çalışmanın sonunda, tedavi plaseboya kıyasla sağ kalımı veya trakeostomiye (solunum tüpünün doğrudan boğaza yerleştirildiği yer) kadar geçen süreyi yaklaşık üç ay uzattı.
İkinci çalışmada, 959 PALS hastasına 18 ay boyunca günde üç farklı riluzol konsantrasyonu (50 mg, 100 mg, 200 mg) veya plasebo uygulandı. Hem 100 mg hem de 200 mg tedaviler, plaseboya kıyasla sağkalımı uzattı veya trakeostomi ihtiyacında önemli bir gecikme gösterdi. Ancak 200 mg doz daha fazla yan etkiye neden oldu.
Doz ve Uygulama
Riluzol üç formda bulunur ve çeşitli marka adları vardır:
- Tablet formu: Rilutek, 50 mg aktif bileşen (riluzol) içerir. Önerilen doz, günde iki kez (12 saatte bir) ağızdan alınan 50 mg’dır.
- Oral süspansiyon formu: Yutma güçlüğü çeken veya beslenme tüpüyle beslenen hastalar için Tiglutik veya Teglutik önerilir. Dozaj önerisi Rilutek ile aynıdır. FDA, Tiglutik’i 2018 yılında onaylamışken, Teglutik Birleşik Krallık’ta 2015’ten beri mevcuttur.
- İnce film formu: Exservan/Emylif dil üzerinde çözünür. Yemeklerden bir ila iki saat önce uygulanır.
Riluzol, ALS/MND tanısı almış tüm hastalara önerilmektedir. Ancak, yeterli çalışma bulunmadığından, semptomların başlangıcından beş yıl sonra da aynı derecede etkili olup olmadığı belirsizdir.
Bildirilen Yan Etkiler
Riluzol, günde 100 mg dozunda yedi yıla kadar güvenli ve genellikle iyi tolere edilir. En sık görülen yan etkiler ağız çevresinde uyuşma, mide bulantısı, baş dönmesi, ishal, enerji eksikliği, yüksek tansiyon, akciğer fonksiyonlarında azalma ve karın ağrısıdır. Nadir vakalarda karaciğer hasarı bildirilmiştir.
2020 yılında yapılan bir çalışmada , gerçek dünya koşullarında riluzol ile tedavi edilen PALS’li hastalarda yapılan 15 hakemli çalışmadan sekizinde, riluzol ile plaseboya kıyasla sağ kalımın medyan 6 ila 19 ay daha uzun olduğu bulunmuştur. Riluzolün etkileri ve güvenliği ALS/MND ile yaşayan kişilerde araştırılmaya devam etmektedir.
Riluzol bir hekim gözetiminde uygulanmalı ve izlenmelidir.
Yasal Uyarı: Riluzolün sizin için uygun bir seçenek olup olmadığını belirlemek için doktorunuza danışın. Kullandığınız ilaçlar, doğal takviyeler veya bitkisel ilaçlar da dahil olmak üzere tıbbi geçmişinizi daima açıklayın. Doktorunuz ihtiyaçlarınıza uygun doğru planı belirleyecektir.
Kaynaklar
- https://www.ajmc.com/view/diseasemodifying-treatment-of-amyotrophic-lateral-sclerosis
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0028390820300526?via%3Dihub
- https://go.drugbank.com/drugs/DB00740
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16806844/
- https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM199403033300901#t=article
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140673696916803
- https://alsnewstoday.com/rilutek-riluzole-for-als/#Clinical_trials
İletişimin orijinal dili İngilizce olup, mesajların doğruluğu açısından herhangi bir çevirinin garanti edilmesi mümkün değildir.
